4. ~ Thức khác | Et cetera

Christopher Cerrone: Những thành phố vô hình

Tác phẩm NHỮNG THÀNH PHỐ VÔ HÌNH của Italo Calvino gợi cảm hứng cho nhiều nghệ sĩ. Vở Opera (âm nhạc đầy phong vị, dàn dựng đột phá, sáng tạo, tiền phong trong cách tiếp cận khán giả) của Christopher Cerrone trình diễn tại nhà ga chính Union Station ở Los Angeles năm 2013 là một ví dụ (70 phút, viết cho bốn giọng đơn, ban đồng ca (STAB), dàn nhạc thính phòng, 11 diễn viên, phương tiện điện tử).

Kết nối bên dưới là một “Trải nghiệm Video” của vở vũ nhạc kịch, gồm các cảnh Isidora 3’50” – Language 6’08” – Armilla 4’50” – Venice 6’24” – Epilogue 12’53”.

*****

Hai chương về thành phố Diomira và Armilla trong NTPVH (bản tiếng Anh của William Weaver, bản tiếng Việt dịch từ nguyên bản tiếng Ý):

ISIDORA

When a man rides a long time through wild regions he feels the desire for a city. Finally he comes to Isidora, a city where the buildings have spiral staircases encrusted with spiral seashells, where perfect telescopes and violins are made, where the foreigner hesitating between two women always encounters a third, where cockfights degenerate into bloody brawls among the betters. He was thinking of all these things when he desired a city. Isidora, therefore, is the city of his dreams: with one difference. The dreamed-of city contained him as a young man; he arrives at Isidora in his old age. In the square there is the wall where the old men sit and watch the young go by; he is seated in a row with them. Desires are already memories.

Kẻ bôn ba lâu ngày trên những vùng đất hoang vu thì những ước muốn một thành phố. Cuối cùng, họ đến Isidora, thành phố nơi các dinh thự có thang xoáy trôn ốc khảm xà cừ, nơi những chiếc ống nhòm và những cây vĩ cầm chuẩn mực được chế tạo, nơi vị khách lạ nếu phân vân giữa hai người nữ thì thế nào cũng tao ngộ người nữ thứ ba, nơi những trận đá gà bị thoái hóa thành những cuộc ẩu đả đổ máu giữa dân cá độ với nhau. Vị khách lạ nghĩ đến tất cả những điều này khi ước muốn một thành phố. Isidora, cho nên, là thành phố trong những giấc mộng của họ, với một khác biệt: thành phố trong mộng, giữ chân họ, khi trẻ; còn Isidora, họ đến nơi, về già. Trên bệ rìa tường ở quảng trường, một dãy tụ hội bạn già ngồi nhìn tuổi trẻ băng qua; vị khách lạ ngồi vào nối hàng với các cụ. Ước muốn đã là kỷ niệm.

*****

ARMILLA

Whether Armilla is like this because it is unfinished or because it has been demolished, whether the cause is some enchantment or only a whim, I do not know.The fact remains that it has no walls, no ceilings, no floors: it has nothing that makes it seem a city, except the water pipes that rise vertically where the houses should be and spread out horizontally where the floors should be: a forest of pipes that end in taps, showers, spouts, overflows. Against the sky a lavabo’s white stands out, or a bathtub, or some other porcelain, like late fruit still hanging from the boughs. You would think the plumbers had finished their job and gone away before the bricklayers arrived; or else their hydraulic systems, indestructible, had survived a catastrophe, an earthquake, or the corrosion of termites.

Abandoned before or after it was inhabited. Armilla cannot be called deserted. At any hour, raising your eyes among the pipes, you are likely to glimpse a young woman, or many young women, slender, not tall of stature, luxuriating in the bathtubs or arching their backs under the showers suspended in the void, washing or drying or perfuming themselves, or combing their long hair at a mirror. In the sun, the threads of water fanning from the showers glisten, the jets of the taps, the spurts, the splashes, the sponges’ suds.

I have come to this explanation: the streams of water channelled in the pipes of Armilla have remained in the possession of nymphs and naiads. Accustomedto travelling along underground veins, they found it easy to enter into the new aquatic realm, to burst from multiple fountains, to find new mirrors, new games, new ways of enjoying the water. Their invasion may have been built by humans as a votive offering to win the favour of the nymphs, offended at the misuse of the waters. In any case, now they seem content, these maidens: in the morning you hear them singing.

Armilla như thế là do bị bỏ dở hay đang bị phá sập? Đằng sau cảnh này là một niềm mê đắm hay chỉ là một cơn bốc đồng? Tôi không biết. Không bức tường nào, không tấm trần nào, không nền sàn nào, chẳng gì khiến Armilla trông giống một thành phố, trừ hệ thống ống nước, đâm thẳng từ nơi lẽ ra phải là nhà cửa, chẻ nhánh ở chỗ đáng lí phải là các tầng nhà: một rừng ống dẫn đến những rôbinê, vòi sen, phễu chờ, ống thoát. Trắng phau phau dưới bầu trời và nom như thể trái cây chín muộn còn đeo trên cành là những chậu rửa mặt hoặc bồn tắm hoặc một thứ thiết bị bằng sứ nào đó. Có thể bảo rằng toán thợ ống nước đã làm xong công việc và rời đi để nhường chỗ cho toán thợ nề; hoặc giả, các dàn ống, vô cùng bền, vẫn vững vàng sau thảm họa: một trận động đất hoặc cuộc gặm mòn của mối.

Bị bỏ bẵng ngay từ đầu hoặc sau khi đã có người ở, song không thể bảo Armilla là hoang vắng. Vào bất cứ thời khắc nào, ngước mắt nhìn lên các giàn ống, không hiếm khi bạn bắt gặp một hoặc nhiều cô gái, vóc dáng nhỏ nhắn, mảnh mai, đang ngâm mình trong bồn tắm, ngả đầu dưới vòi sen lơ lửng, kỳ cọ, lau người, xức nước hoa, hoặc chải mái tóc dài trước gương. Lóng lánh dưới nắng trời là chùm sợi nước vòi sen, đọt nước rôbinê, tia nước phun, hạt nước tung tóe, bọt nước xốp.

Tôi tự giải thích với mình như thế này: ở Armilla, chủ nhân của các dòng nước luồn chảy trong hệ thống ống dẫn vẫn là các nữ thần rừng núi và sông nước. Các nàng thường chu du cùng với mạch nước ngầm nên đã dễ dàng thâm nhập cái vương-quốc-nước mới, trào dâng từ vô số nguồn, tìm được gương soi mới, trò chơi mới, cách tận hưởng nước mới. Có thể cuộc chiếm lĩnh của các nàng đã đẩy con người ra khỏi đó, hoặc giả, con người đã xây dựng Armilla như một lễ vật để làm lành với các nàng, bị xúc phạm vì sự quá lạm dụng nguồn nước. Dù sao, giờ đây các thần nữ dường như đã hài lòng: sáng sáng, ta nghe văng vẳng tiếng các nàng ca hát.

 

Advertisements